Powitałeś na świecie dziecko albo planujesz powiększenie rodziny? Poznaj największe od lat modyfikacje Kodeksu pracy (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141 późn. zm.). Unijna dyrektywa work-life-balance oznacza realne zmiany. Daje rodzicom to, co zarówno dla nich, jak i dzieci jest najważniejsze – czas. Nowe zasady urlopu rodzicielskiego znacząco go wydłużają, zapewniają wyższe zasiłki, a także proponują ojcom zupełnie inną rolę w opiece nad pociechami. Sprawdź koniecznie, jak te zmianywpłyną na Twoje życie po porodzie!
Urlop macierzyński i rodzicielski – najważniejsze zmiany
Aby wykorzystać maksymalnie przysługujące Ci prawa, powinieneś zrozumieć różnice między urlopem macierzyńskim a rodzicielskim. Według przepisów są to dwa zupełnie oddzielne świadczenia, zaś najnowsze zmiany Kodeksu pracy dotyczą głównie tego drugiego. Wiele osób pyta: od kiedy przysługuje dłuższy urlop macierzyński? W tej kwestii nie było żadnych rewolucji. Dotychczasowe, sprawdzone wymiary czasu wolnego pozostają bez zmian, dlatego nadal zależą od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie, czyli:
- 20 tygodni – po urodzeniu jednego dziecka,
- Od 31 do 37 tygodni – przy porodach mnogich.
Należy zaznaczyć, że pierwsze 14 tygodni jest przeznaczone wyłącznie dla matki, natomiast pozostałą część można podzielić między rodzicami. Wspomniane zmiany stanowią tak naprawdę nowe zasady urlopu rodzicielskiego, które znacząco wydłużają czas na przebywanie z dzieckiem. Po aktualizacji przepisów mówimy tu o zwiększeniu go aż o 9 tygodni. Jak to wygląda w praktyce? Od kiedy urlop rodzicielski będzie dłuższy? Kiedy macie jedno dziecko do waszej dyspozycji pozostaje 41 tygodni, zamiast 32, za to przy ciąży mnogiej urlop przedłużono z 34 do 43 tygodni.
Nie pomyl 14 dni z 9 tygodniami: Urlop ojcowski a rodzicielski
Jak już wspomnieliśmy, niewykorzystany urlop rodzicielski przepada. Przed zmianami prawa rodzice mogli dowolnie dzielić między sobą jego dni, jednak realnie niemal 100% tego czasu wykorzystywały matki. Aktualna zasada podziału przede wszystkim zachęca tatusiów do aktywnego uczestniczenia w wychowywaniu dziecka już od pierwszych miesięcy jego życia . Chociaż ta forma przymusu jest dość kontrowersyjna, to wygaśnięcie „wolnego” bez żadnej rekompensaty czasowej czy finansowej motywuje ojców do składania wniosków o 9 tygodniowy urlop rodzicielski. Jakie korzyści niesie takie rozwiązanie?
- Tworzenie więzi: Jeśli tata zdecyduje się na samotną opiekę tuż po powrocie mamy do pracy, nabierze pewności siebie jako opiekun, a dodatkowo zbuduje wyjątkową relację ze swoim dzieckiem.
- Zmiana kulturowa: Kobiety są uważane za pracowników „wysokiego ryzyka” z powodu opieki nad dzieckiem. Urlop rodzicielski brany przez ojców zdejmuje tę łatkę.
- Uaktywnienie zawodowe kobiet: Krótsza przerwa od obowiązków zawodowych pomaga matkom rozwijać karierę oraz ogranicza tzw. lukę płacową.
Aby mężczyzna mógł wykorzystać płatny urlop rodzicielski, musi złożyć u swojego pracodawcy wniosek nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem planowanej przerwy. Zasiłek wynosi wtedy 70% podstawy wynagrodzenia. Należy pamiętać, że dostępne dni należy wykorzystać do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat (można przez ten czas podzielić urlop na maksymalnie 5 części). Wielu rodziców czytając o „nowych zasadach”, zastanawia się, czy tacie przysługują finalnie 2 czy 9 tygodni wolnego? Otóż ojcowie mają jedno i drugie, ale zasady są nieco inne. Poniższa tabela wyjaśnia bardzo przejrzyście różnice obu urlopów:
| Cecha | Urlop ojcowski (Art. 182³) | Urlop rodzicielski dla ojca |
|---|---|---|
| Długość | 14 dni (2 tygodnie) | 63 dni (9 tygodni) |
| Wysokość zasiłku | 100% | 70% |
| Do kiedy? | Do 1. urodzin dziecka | Do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat |
| Czy zabiera czas matce? | Nie, to dodatkowa pula | Nie, ale jeśli tata nie weźmie, cała pula urlopu dla Waszej rodziny kurczy się z 41 do 32 tygodni. |
Wiele osób błędnie zakłada, że skoro wspólna pula urlopu rodzicielskiego wynosi teraz 41 tygodni, to mama może wykorzystać je wszystkie. Okazuje się, iż przepisy dzielą ten czas na dwie części:
- Wspólną (32 tygodnie) – rodzice mogą (ale nie muszą) się nią podzielić.
- „Twardą” (9-tygodniową) – należy wyłącznie do drugiego rodzica. Jeśli tata nie „odbierze” swojej, ten urlop rodzicielski przepada.
Ile wynosi zasiłek macierzyński i rodzicielski?
Aktualnie są możliwe dwie drogi wyboru wysokości zasiłku. Pierwsza opcja, najpopularniejsza dotyczy wysokości wsparcia za cały okres, czyli macierzyński plus rodzicielski. Istotny jest tzw. długi wniosek, należy go złożyć w ciągu 21 dni od daty porodu. Wówczas oblicza się średnią zarobków z ostatniego roku, a świadczenie wynosi 81,5% podstawowej pensji. Następnie kwota ta wypływa co miesiąc na konto matki. Drugi wybór stanowi „stopniowanie” – obowiązuje, gdy wniosek będzie spóźniony albo dzielony. Wtedy przysługuje 100% podstawowego wymiaru za okres macierzyńskiego (tj. pierwsze 20 tygodni). Natomiast czas urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy.
W kwestii ojców (niezależnie od tego, jaką opcję wybrała mama) część zastrzeżona dla nich jest płatna zawsze na podstawie jednej wysokości, czyli 70% podstawowego wynagrodzenia. W praktyce wygląda to następująco:
Jeżeli podstawa wymiaru (średnia wyliczona według wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy po odjęciu składek) wynosi 5000 zł netto, wtedy rodzicielka, która złożyła „długi wniosek”, otrzymuje zasiłek wynoszący ok. 4075 zł, a tata za 9 tygodni urlopu dostanie 3500 zł miesięcznie.
Elastyczna organizacja pracy – negocjacje z pracodawcą
Nowe zasady urlopu macierzyńskiego pozwalają rodzicom wybierać, co wydaje się dla nich korzystniejsze. Możesz wrócić do pracy na część etatu, jednocześnie pobierając zasiłek za pozostałe dni. Jeśli pracujesz maksymalnie połowę wymiaru godzin, reszta miesiąca liczona jest jako urlop. Przykładowo, gdy pozostajesz aktywny zawodowo, Twoja przerwa w karierze ulega proporcjonalnemu wydłużeniu. Dzięki temu mając jedno dziecko, możesz wydłużyć swój czas opieki nad nim do maksymalnie 82 tygodni.
Warto wspomnieć również o tym, że wychowując kilkulatka (od 4 do 8 roku życia), masz możliwość złożenia wniosku o pracę zdalną (tzw. wiążący wniosek o elastyczną organizację pracy), a szef co do zasady nie może Ci odmówić. Wyjątek stanowią zawody, w których wykonywanie obowiązków na odległość jest niemożliwe (np. ochroniarz, robotnik linii produkcyjnej). Jeżeli pracodawca odrzuci wniosek, ma 7 dni, by przedstawić pisemne uzasadnienie swojej decyzji.
Rodzice wcześniaków: dodatkowe wsparcie i dłuższy czas na opiekę
Narodziny dziecka przed terminem to stresująca sytuacja, a hospitalizacja dodatkowo zabiera cenne tygodnie urlopu macierzyńskiego. Ustawodawca przewidział takie okoliczności, dlatego daje możliwość odzyskania tego czasu. Jeżeli niemowlę po urodzeniu wymaga pobytu w szpitalu, masz prawo do przerwania urlopu. Po wykorzystaniu obowiązkowych 8 tygodni „wolnego” pozostałą jego część możesz „zamrozić” na czas leczenia. Dzięki temu niewykorzystane dni poczekają, aż Twój maluch wróci do domu.
Szczególne przypadki: Zgodnie z ustawą „Za życiem” (Dz. U. 2016 poz. 1860 z późn. zm.) rodzice dziecka wymagającego szczególnej uwagi mają prawo do urlopu rodzicielskiego trwającego 65 tygodni (przy jednym noworodku) bądź 67 (przy ciąży mnogiej).
Rodzice wcześniaków często biorą dodatkowe dni wolne z ich powodu. Do dyspozycji mają 60 dni w ciągu roku. Poza tym obecnie podkreśla się, by pracodawcy bardziej przychylnie rozpatrywali prośby o pracę zdalną od rodziców dzieci z grup ryzyka, jakimi są wcześniaki.
Ważne: Koniecznie pobierz zaświadczenie o okresie hospitalizacji dziecka, gdyż będzie ono niezbędne do złożenia wniosku o przesunięcie terminu urlopu.
Zmiany wprowadzone przez ostatnie lata do Kodeksu pracy znacząco zmieniły podejście do opieki nad dziećmi. Aktualnie partnerstwo i elastyczność przy wychowywaniu pociech to już standard. Dzięki temu rodzice mogą lepiej równoważyć życie rodzinne oraz zawodowe. Urlop rodzicielski coraz częściej wykorzystują ojcowie, dzięki czemu nawiązują bliższe relacje ze swoimi dziećmi, jednocześnie ułatwiając matkom powrót do aktywności zawodowej. System finansowy został znacznie uproszczony, natomiast gwarancja pracy zdalnej czy też innych form zwolnień na nieprzewidziane sytuacje losowe, usprawniają podział obowiązków pomiędzy opiekunami. Wszystkie wprowadzone rozwiązania realnie wspierają rodziny, a także dają możliwość dopasowania modelu opieki do swoich potrzeb, co szczególnie widać w udogodnieniach dla rodziców wcześniaków. Teraz już wiesz, jak wykorzystać nowe przepisy i nie stracić ani jednego dnia z dzieckiem. Wykorzystaj tę wiedzę, by zaplanować wspólny czas po narodzinach bez dodatkowego stresu.